فیلم اوپنهایمر محصول سال ۲۰۲۳ و ساختهٔ کریستوفر نولان است؛ اثری بیوگرافی‌ـ‌هیجانی که زندگی جی. رابرت اوپنهایمر، فیزیکدان نظری آمریکایی و چهرهٔ اصلی توسعهٔ اولین سلاح هسته‌ای در جریان جنگ جهانی دوم را دنبال می‌کند. فیلم بر اساس کتاب «پرومتئوس آمریکایی» ساخته شده و دوره‌ای طولانی از تحصیل، فعالیت علمی، نقش محوری او در پروژه منهتن و سپس سقوط سیاسی او در جریان جلسهٔ استماع امنیتی سال ۱۹۵۴ را روایت می‌کند. حضور گسترده بازیگران مطرح، از جمله کیلین مورفی در نقش اوپنهایمر و رابرت داونی جونیور در نقش لوئیس استراوس، اجرای فیلم را به نقطهٔ قوت مهمی تبدیل کرده است. این اثر با وجود محتوای سنگین و زمان طولانی، در اکران جهانی موفقیت قابل توجهی به دست آورده و جوایز متعدد از جمله اسکار بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را کسب کرده است.
فیلم با جلسهٔ استماع سنا دربارهٔ نامزدی لوئیس استراوس آغاز می‌شود؛ جلسه‌ای که به گذشته و نقش او در حذف سیاسی اوپنهایمر اشاره دارد. روایت سپس به زندگی علمی و شخصی اوپنهایمر بازمی‌گردد؛ از دوران تحصیل در اروپا و فعالیت علمی در برکلی تا ارتباطات او با برخی اعضای حزب کمونیست که بعدها برایش هزینه‌ساز می‌شود. با آغاز جنگ جهانی دوم، او به‌عنوان مدیر آزمایشگاه لوس‌آلاموس انتخاب می‌شود و تیمی از برجسته‌ترین دانشمندان را برای توسعهٔ بمب اتم گرد هم می‌آورد. پس از آزمایش موفقیت‌آمیز ترینیتی و تحویل بمب‌ها، دولت آمریکا آن‌ها را در هیروشیما و ناکازاکی به‌کار می‌گیرد. اوپنهایمر پس از جنگ به‌شدت دچار عذاب وجدان می‌شود و در برابر توسعهٔ بیشتر سلاح‌های هسته‌ای موضع‌گیری می‌کند؛ موضعی که با منافع سیاسی و نظامی دولت آمریکا هم‌سو نیست. در نهایت، استراوس روندی شبه‌دادگاهی را علیه او راه می‌اندازد و مجوز امنیتی‌اش لغو می‌شود. سال‌ها بعد، دولت آمریکا با اعطای جایزه انریکو فرمی سعی می‌کند با او آشتی کند، اما خسارت سیاسی واردشده جبران نمی‌شود.
فیلم بر چند محور اصلی استوار است:
نخست، روابط پیچیده میان علم و سیاست. اوپنهایمر به‌عنوان دانشمندی برجسته وارد فضای امنیتی آمریکا می‌شود و در نهایت قربانی همان ساختار قدرتی است که به او تکیه کرده بود.
دوم، مسئولیت اخلاقی در علم. فیلم نشان می‌دهد که نوآوری علمی، حتی اگر با نیت پایان جنگ انجام گیرد، می‌تواند به فاجعه‌ای انسانی تبدیل شود و دانشمندان از پیامدهای کار خود جدا نیستند.
سوم، رقابت تسلیحاتی و توهم صلح. سازندگان نشان می‌دهند که ادعای پایان دادن به جنگ با بمب اتم، در عمل به آغاز دوره‌ای طولانی از رقابت هسته‌ای و تهدید جهانی منجر شد.
چهارم، تطهیر ضمنی اوپنهایمر. فیلم تا حدی استفاده از بمب را اقدامی ضروری برای پایان جنگ نمایش می‌دهد و این روایت می‌تواند نقش او در فاجعه انسانی ۲۲۰ هزار قربانی را تعدیل کند.
از مضامین فرعی می‌توان به بی‌ثباتی قدرت سیاسی، تنهایی دانشمند، شکنندگی موقعیت اجتماعی و استفاده از شخصیت‌پردازی چندلایه اشاره کرد.
فیلم از نظر بازیگری یک تولید قدرتمند است. کیلین مورفی با اجرای دقیق نقش اوپنهایمر توانسته ویژگی‌های ذهنی، اضطراب‌ها و تناقضات شخصیت را بازتاب دهد. رابرت داونی جونیور نیز در نقش استراوس نقش‌آفرینی متفاوت و عمیقی ارائه می‌کند. رویکرد نولان در روایت غیرخطی ـ ترکیب خطوط زمانی رنگی و سیاه‌وسفید ـ کمک می‌کند پیچیدگی سیاسی و علمی ماجرا بهتر دیده شود. طراحی صحنه، موسیقی و صدا نیز کیفیت حرفه‌ای فیلم را تقویت کرده‌اند. فیلم از نظر تاریخی نیز در بازسازی فضای دهه‌های ۴۰ و ۵۰ آمریکا دقت نسبی دارد. با وجود ارزش‌های هنری، فیلم با ضعف‌هایی روبه‌روست. ریتم روایت در برخی بخش‌ها کند و طولانی است و حجم گفت‌وگوهای تخصصی ممکن است برای مخاطب عمومی خسته‌کننده باشد. شخصیت‌پردازی زنان محدود و تابع روابط عاشقانه با اوپنهایمر است و عمق مستقل ندارند. فیلم در بخش‌هایی تاریخ را ساده‌سازی می‌کند و با تمرکز بر احساس گناه اوپنهایمر، نقش واقعی او در تصمیم‌گیری سیاسی تضعیف می‌شود. همچنین فیلم گاهی تلاش می‌کند او را قربانی ساختار سیاسی نشان دهد، درحالی‌که نسبت او با پیامدهای فاجعه‌بار بمب اتم پیچیده‌تر از این تصویر است.
فیلم شامل محتوای خشونت‌آمیز، جنسی و سیاسی است. اشاره به خودکشی جین، نمایش کابوس‌های اوپنهایمر از بدن‌های سوخته قربانیان بمب اتم، اشاره به مرگ ۲۲۰ هزار نفر و صحنه‌ای که احتمال قتل جین توسط نیروهای دولتی را القا می‌کند، از نمونه‌های خشونت فیلم است. فیلم همچنین روابط نامشروع متعدد اوپنهایمر را بدون قبح جدی نشان می‌دهد؛ از رابطه همزمان با جین و کاترین تا رابطه با همسر یکی از همکارانش. مصرف الکل و پیپ، همراهی با روابط خارج از عرف و عادی‌سازی بخشی از این رفتارها برای مخاطبان نوجوان می‌تواند آسیب‌زا باشد. علاوه بر این، فیلم با وجود نقدهایی که مطرح می‌کند، در لایه‌هایی نگاه نرم‌تری نسبت به تصمیم آمریکا در استفاده از بمب اتم ارائه می‌دهد و این می‌تواند پیام تاریخی را دچار انحراف کند.
به دلیل خشونت، محتوای جنسی، نمایش روابط نامشروع، اشاره به فاجعه انسانی، لحن سنگین سیاسی و مضمون پیچیده علمی، فیلم برای افراد زیر ۱۷ سال مناسب نیست. هرچن در نسخه پالایش شده از شدت آن کاسته شده است. برای نوجوانان و حتی برخی بزرگسالان، فهم درست پیام‌ها نیازمند آگاهی تاریخی و علمی بیشتری است.
در مجموع، اوپنهایمر اثری مهم در کارنامه کریستوفر نولان و یکی از شاخص‌ترین فیلم‌های بیوگرافی سال‌های اخیر است. فیلم در جنبه‌های بصری، بازیگری و روایت تاریخی عملکرد موفقی دارد، اما به دلیل رویکرد خاص کارگردان نسبت به شخصیت اوپنهایمر و استفاده از روایت‌های گزینشی، نمی‌توان آن را بازتاب کامل و بی‌طرفانه‌ای از واقعیت دانست.